آذربایجان غربی

دولت روحاني و سهم ايران از درياي خزر

  • دوشنبه, مرداد 22 1397
  • اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

حضور در اجلاس سران كشورهاي ساحلي درياي خزر و امضاي كنوانسيون، امضاي ٦ سند همكاري‌هاي راهبردي و اقتصادي ميان سران ۵ كشور ساحلي درياي خزر، ديدار با ولاديمير پوتين همتاي روس و نظربايف رييس‌جمهور قزاقستان ماحصل سفر حسن روحاني به قزاقستان است. او ديروز صبح راهي اين كشور شد و در پنجمين اجلاس سران كشورهاي ساحلي درياي خزر شركت كرد.

به گزارش خبرنگار هم آوا به نقل از اعتماد، روحاني امضاي كنوانسيون رژيم حقوقي درياي خزر را گام بسيار مهمي در مسير تقويت همگرايي بيشتر كشورهاي ساحلي اين دريا خواند و تاكيد كرد: جمهوري اسلامي ايران با داشتن دسترسي دريايي در شمال و جنوب، آمادگي دارد تا نسبت به ايفاي نقش راهبردي و منطقه‌اي خود براي توسعه تجارت و حمل و نقل اقدام كند.

او تاكيد كرد: در اين كنوانسيون علاوه بر تاكيد و اختصاص تعلق كامل درياي خزر به كشورهاي ساحلي، اصول مهمي همچون «تصريح بر ممنوعيت حضور نيروهاي مسلح بيگانه»، «انحصار هرگونه دريانوردي صرفا با پرچم ٥ كشور‌ساحلي»، «ممنوعيت در اختيار قرار دادن قلمرو كشورهاي ساحلي به بيگانگان براي اقدام و تجاوز عليه ديگر كشور ساحلي» قيد شده‌اند.

روحاني اين را نيز گفت كه «امروز گرچه گام بسيار مهمي برداشته‌ايم ولي بايد اذعان كنيم كه با امضاي اين كنوانسيون، هنوز موضوعات مهمي مربوط به درياي خزر حل و فصل نشده است، ضمن اينكه پذيرش نهايي كنوانسيون منوط به طي مراحل قانوني تصويب در پنج كشور ساحلي است.»

رييس‌جمهور كشورمان به مفاد قراردادهاي ١٩٢١ و ١٩٤٠ بين ايران و شوروي سابق اشاره كرد و گفت: «در كنوانسيون رژيم حقوقي درياي خزر، محدوده بستر و زيربستر هنوز تعيين نشده است و اين امر متعاقبا طي توافق ميان طرف‌هاي ذي‌ربط انجام خواهد شد. همچنين با توجه به وضعيت سواحل جمهوري اسلامي ايران، روشن است كه هدف از بند سوم از بخش مربوط به تعريف خطوط مبدا مستقيم در ماده يك اين كنوانسيون توجه به وضعيت ويژه سواحل ايران است. البته اين كنوانسيون تصريح دارد كه روش تعيين و ترسيم خطوط مبدا مستقيم بايد در يك موافقتنامه جداگانه ميان همه طرف‌هاي ذي‌ربط كنوانسيون معين شود. از اين‌رو مذاكرات براي تفاهم نهايي به ويژه در زمينه «تحديد حدود» و «تعيين شيوه‌هاي ترسيم و تعيين خطوط مبدا» بايد ادامه يابد تا با تفاهم و تعامل سازنده بين مذاكره‌كنندگان پنج كشور بتوان نسبت به تدوين موافقتنامه‌هاي جداگانه‌اي در زمينه‌هاي فوق دست يافت.»

سندي بر پايه انصاف و عدالت

روحاني پس از امضاي كنوانسيون رژيم حقوقي درياي خزر در نشست مشترك خبري با حضور ساير روساي جمهور كشورهاي ساحلي با بيان اينكه يكي از دستاوردهاي بسيار مهم كنوانسيون رژيم حقوقي درياي خزر، امنيت و ثبات اين درياست، گفت: اينكه به صراحت اعلام شد كه درياي خزر فقط به ٥ كشور ساحلي آن تعلق دارد و نيز تصريح شد كه هيچ نيروي خارجي و شناور نظامي نمي‌تواند در آن رفت و آمد كند و امنيت دريا منحصرا در اختيار ٥ كشور ساحلي است و همچنين تصريح بر اين موضوع كه سرزمين هيچ كشور ساحلي درياي خزر نمي‌تواند، عليه كشور ساحلي ديگر اين دريا مورد استفاده قرار بگيرد به معناي تثبيت و امنيت اين درياي مهم است.

وي تاكيد كرد: در اين سند همچنين نشان داديم كه انصاف و عدالت را رعايت كرده‌ايم‌گر چه خط مبدا را در اين كنوانسيون مشخص نكرديم، اما تصريح كرديم كه كشورهايي كه داراي سواحل خاصي هستند، بايد از ويژگي‌هاي خاصي هم برخوردار باشند كه مقصود سواحل جمهوري اسلامي ايران است.

رييس‌جمهور خاطرنشان كرد: امروز شرايطي به وجود آمده كه از درياي خزر بهتر و بيش از گذشته به نفع ملت‌هاي ساحلي آن استفاده كنيم.

روحاني ترانزيت و نفت و گاز را از جمله مزيت‌ها و ظرفيت‌هاي موجود در درياي خزر توصيف كرد و گفت: جمهوري اسلامي ايران در حوزه ترانزيت از نقش مهمي برخوردار است و در شرق دريا با همكاري تركمنستان و قزاقستان و در غرب آن با جمهوري آذربايجان و روسيه مي‌توانيم اروپا، آسياي مركزي و قفقاز را به آب‌هاي جنوبي خليج‌فارس و عمان متصل كنيم و اين به معناي آن است كه درياي خزر مي‌تواند ترانزيتي براي منطقه و خارج از منطقه باشد.

وي اظهار اميدواري كرد؛ گام‌هاي مهمي كه در راه تثبيت و امنيت بيشتر درياي خزر برداشته شده در كنار گام‌هاي بعدي براي استفاده بيشتر از منافع درياي خزر به نفع همه ملت‌هاي منطقه باشد.

رايزني‌هاي حاشيه‌اي

روساي جمهوري اسلامي ايران و فدراسيون روسيه در حاشيه پنجمين اجلاس سران كشورهاي ساحلي درياي خزر در زمينه مهم‌ترين مسائل دوجانبه، منطقه‌اي و بين المللي گفت‌وگو و تبادل نظر كردند.

روحاني و پوتين بر ضرورت و اهميت بيش از پيش توسعه روابط و همكاري‌هاي تهران – مسكو در بخش‌هاي مختلف تاكيد كردند.

روحاني در اين ملاقات همكاري‌هاي مشترك ايران و روسيه در درياي خزر را به نفع دو ملت دانست و خاطرنشان كرد: بايد تلاش كنيم تا خزر به عنوان درياي صلح و دوستي و عاملي براي تقويت مناسبات، همكاري‌ها و دوستي بيشتر كشورهاي ساحلي تبديل شود.

وي افزود: همكاري‌هاي دوجانبه و چندجانبه ايران و روسيه در مسائل مختلف منطقه‌اي و بين‌المللي از جمله در زمينه امنيت منطقه‌اي و مبارزه با تروريسم داعش در سوريه آثار مثبتي در منطقه به دنبال داشته و بايد اين همكاري‌ها تا ريشه‌كني كامل تروريسم ادامه پيدا كند.

رييس‌جمهور فدراسيون روسيه نيز با اشاره به روابط رو به گسترش دو كشور در زمينه‌هاي گوناگون تاكيد كرد: مسكو آماده توسعه هرچه بيشتر روابط و مناسبات با تهران در زمينه‌هاي مورد علاقه طرفين و در راستاي منافع مشترك است.

پوتين برجام را توافق بين‌المللي و مهم دانست و با اشاره به ضرورت تلاش در راستاي حفظ و استحكام برجام از سوي همه طرف‌ها پس از خروج يكجانبه امريكا از آن، بر ادامه رايزني‌ها و همكاري مسوولان دو كشور درباره حل و فصل مسائل و موضوعات مختلف منطقه‌اي و بين‌المللي تاكيد كرد.

گفت‌وگو با ميزبان

روحاني روز گذشته ديدار دوجانبه‌اي نيز با نظربايف همتاي قزاق و ميزبان خود داشت. او با بيان اينكه اراده دولت جمهوري اسلامي ايران برقراري روابط صميمانه و پايدار با قزاقستان است، اظهار داشت: تهران براي توسعه روابط با آستانه اهميت زيادي قائل است، چرا كه اين روابط از ارتباط عميق تاريخي و اشتراكات فرهنگي دو ملت نشات مي‌گيرد و امروز دو كشور در زمينه‌هاي مختلف داراي ديدگاه‌هاي نزديك بوده و از منافع مشتركي در منطقه برخوردار هستند.

رييس‌جمهور با بيان اينكه تهران و آستانه در مسائل منطقه‌اي و بين‌المللي نيز در كنار يكديگر قرار دارند، حضور فعال آستانه در تحولات منطقه به ويژه مذاكرات صلح سوريه و ساير موضوعات امنيت منطقه‌اي را تاثيرگذار توصيف كرد و گفت: قزاقستان در مسائل بين‌المللي از جمله برجام همواره در كنار ملت ايران بوده و اين قابل تقدير است و مصمم هستيم روابط خود را در اين عرصه‌ها هر چه بيشتر تقويت كنيم.روحاني همچنين با اشاره به اينكه دو كشور زمينه‌هاي فراواني براي سرمايه‌گذاري‌هاي مشترك و صدور خدمات متقابل دارند، اظهار داشت: ظرفيت‌هاي ايران و قزاقستان در بخش‌هاي مختلف به ويژه در حوزه ترانزيتي مي‌تواند، مكمل يكديگر باشد به نحوي كه قزاقستان از طريق ايران به آب‌هاي جنوب و ايران نيز از طريق قزاقستان مي‌تواند به چين متصل شود.رييس‌جمهور همچنين تقويت روابط بانكي در مسير توسعه روابط اقتصادي دو كشور را مورد تاكيد قرار داد و گفت: تهران و آستانه با برقراري روابط كارگزاري بيشتر و نيز استفاده از پول ملي مي‌توانند، گام‌هاي موثري در مسير توسعه روابط دوجانبه بردارند.نورسلطان نظربايف رييس‌جمهور قزاقستان نيز در اين ديدار روابط تهران – آستانه را دوستانه و با چشم‌انداز خوب توصيف كرد و گفت: روابط تجاري دو كشور طي سال‌هاي اخير افزايش قابل توجهي داشته است و مصمم هستيم اين مسير را هر چه بيشتر تقويت كنيم.رييس‌جمهور قزاقستان با بيان اينكه دو كشور همواره از روابط سطح بالايي با يكديگر برخوردار بودند، اظهار داشت: جمهوري اسلامي ايران دوست و شريك منطقه‌اي قزاقستان است و همواره به دنبال توسعه و تحكيم روابط خود با تهران هستيم.

رييس‌جمهور قزاقستان با اشاره به نقش تاريخي و تمدني ايران در منطقه اظهار داشت: با وجود مشكلات خارجي كه براي ايران ايجاد مي‌شود، مطمئن هستيم كشور بزرگ و با تاريخ كهني مانند ايران، مشكلات را پشت سر گذاشته و به پيش خواهد رفت.

نظربايف تصريح كرد: قزاقستان از پايداري و اجراي كامل برجام حمايت مي‌كند و مصمم هستيم روابط خود را در عرصه‌هاي مختلف با جمهوري اسلامي ايران افزايش دهيم و ضمن حل مشكلات بانكي معتقديم تجارت بيشتر با پول ملي به نفع دو كشور است.

بزرگ‌ترين درياچه جهان «هشتگ» شد

با چشم باز از اصل ۷۸ قانون اساسي صيانت مي‌كنيم: «تغيير درخطوط مرزي ممنوع است؛ مگر اصلاحات جزئي، با رعايت مصالح كشور، به‌شرط آنكه يك‌طرفه نباشد، به استقلال و تماميت ارضي كشور لطمه نزند و به تصويب چهارپنجم كل نمايندگان مجلس برسد». اين توييتي است كه با هشتگ‌هاي داغ ٢٤ساعته گذشته توييترفارسي يعني «درياي خزر» و «تركمانچاي» توسط بهرام پارسايي سخنگوي فراكسيون اميد مجلس در نخستين دقايق بامداد روز يكشنبه منتشر شد. آن هم در حالي كه تنها چند ساعتي بيشتر به آغاز پنجمين اجلاس سران كشورهاي ساحلي درياي خزر در شهر آكتائو قزاقستان و با حضور حسن روحاني رييس‌جمهوري و روساي جمهور ٤ كشور ديگر حاضر در اين اجلاس يعني روسيه، قزاقستان، آذربايجان و تركمنستان باقي نمانده بود. اجلاسي كه ابتدا گفته شد قرار است محلي باشد براي امضاي كنوانسيون رژيم حقوقي درياي خزر كه به‌موجب آن، علاوه بر توافقات مختلف ميان ٥ كشور حوزه درياي خزر، سهم هر كدام از اين كشورها نيز بنابر ساز و كار تعيين شده در اين كنوانسيون بازتعريف شود.

ادعايي كه در حالي اينچنين تلويحا مورد اشاره پارسايي قرار گرفت كه پيش و پس از اين نماينده مجلس، تعداد قابل‌توجهي از كاربران توييتر و ديگر شبكه‌هاي اجتماعي با همان هشتگ‌هاي داغ، از احتمال انعقاد قراردادي از جنس «تركمانچاي» بر سر سهم ايران از «درياي خزر» ابراز نگراني كرده و در مواردي، كار را در همان حساب كاربري توييترشان تمام كرده و به اعتراض به اين «مصيبت»، هشتگ زدند: «خزر فروشي نيست.»

البته پارسايي تنها نماينده‌اي نبود كه از احتمال وقوع اين اتفاق ابراز نگراني كرد. هدايت‌الله خادمي، نماينده اصولگراي عضو كميسيون انرژي مجلس اتفاقا ساعتي پيش از پارسايي، در حساب كاربري‌اش در توييتر نوشت: «درخصوص رژيم حقوقي درياي خزر و تعيين سهم ٥ كشور همسايه، دولتمردان مواظب باشند كه از ٢٠درصد سهم ايران، ذره‌اي كوتاه نيايند، ٦ سال پيش عملا پذيرفته بودند، به خصوص آذربايجان كه بيشترين اختلاف را با ما داشت، در جايي دستگاه نيمه‌شناور (semi submersible) را مستقر كرده بوديم كه منظورمان بود.»

محمود صادقي فعال‌ترين نماينده در توييتر همزمان با طلوع خورشيد روز يكشنبه در چند توييت به اين ماجرا واكنش نشان داد: «رييس‌جمهور درحالي عازم آكتائو شده كه مفاد توافقات درباره رژيم حقوقي درياي خزر در هاله‌اي از ابهام است؛ آيا راست است كه سهم ۵۰درصدي ايران به ۱۱ درصد سقوط كرده؟! آيا تركمانچاي ديگري در راه است؟ مردم بدانيد! نمايندگان مجلس اصلا در جريان توافقات پشت‌پرده نيستند.»

هرچند اين اظهارات بي‌پاسخ نماند و در ادامه روز، اصل موضوع مذاكره درمورد سهم ايران از خزر و اعمال محدوديت‌هاي جديد مرزي به‌ترتيب از سوي بهرام قاسمي سخنگوي وزارت امور خارجه، محمدجواد ظريف وزير امور خارجه و درنهايت حسن روحاني رييس‌جمهوري تكذيب شد. بهرام قاسمي، گمانه‌زني‌ها درخصوص پرداختن اين كنوانسيون به تحديد حدود و سهم كشورها از درياي خزر و تقسيم آن را رد كرد و گفت: «موضوع تقسيم خزر ميان كشورها و تعيين خط مبدا و تقسيم بستر و زيربستر در اين كنوانسيون مطرح نيست؛ چراكه سواحل خزر از پيچيدگي‌هايي برخوردار است كه نيازمند گفت‌وگوهاي كارشناسي بيشتر است كه اميدواريم در آينده با تفاهم و توافق هر پنج كشور نتايج مطلوب حاصل شود.»

محمدجواد ظريف نيز در اين رابطه توييت كرد: «امروز روز همبستگي دولت‌هاي ساحلي خزر است: وضع مقررات براي همكاري در زمينه محيط‌زيست، كشتيراني، ماهيگيري، توسعه پايدار و امنيت بدون حضور نظامي خارجي. بر ادامه گفت‌وگوي دوستانه درباره موضوعات حل نشده تحديد حدود، تقسيم دريا و منابع آن توافق داريم.» حسن روحاني نيز پس از حضور در اين اجلاس در يك نشست خبري اعلام كرد: «محدوده بستر و زيربستر در كنوانسيون رژيم حقوقي درياي خزر تعيين نشده است.»

همزمان برخي كارشناسان اين حوزه نيز به توييت صادقي واكنش نشان داده و ضمن تاكيد بر اينكه بنابر اعلام رسمي مقامات ارشد دستگاه ديپلماسي و شخص رييس‌جمهور در اجلاس آكتائو صحبتي درمورد محدوده و سهم ايران و چهار كشور ديگر حاضر در اجلاس از خزر نشده، ادعاي اين نماينده مجلس درمورد سهم ٥٠ درصدي ايران را نادرست عنوان كردند.

اين اظهارات در حالي مطرح شده كه پس از فروپاشي شوروي سابق، شرايطي جديد بر سهم كشورهاي حاشيه درياي خرز اعمال شد كه اين شرايط تازه، درنهايت حدود ٢ دهه قبل و در زمان دولت سيدمحمد خاتمي و به پيشنهاد ايران دستخوش تغييراتي ديگر شد. تغييراتي كه عملا سهم ايران را تا حدود ٥٠ درصد افزايش داده و به ٢٠ درصد از كل درياي خزر مي‌رساند. سهمي كه ازقضا در تمام ٢ دهه اخير نيز تحت حاكميت جمهوري اسلامي ايران قرار داشته است.

آنچنان كه سيدحسين نقوي‌حسيني، سخنگوي پيشين كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس در دي‌ماه سال گذشته، بار ديگر بر مالكيت ايران بر اين سهم ٢٠ درصدي تاكيد كرد. نقوي‌حسيني در گزارشي كه ١٩ دي‌ماه ٩٦ از نشست كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي با مسوولان نيروي دريايي ارتش جمهوري اسلامي ايران در اختيار رسانه‌ها قرار داد، بر اين مهم تاكيد كرده بود. هرچند آنچنان كه هرميداس باوند كارشناس حقوق بين‌الملل به «اعتماد» توضيح داده، بنابر كنوانسيوني كه حالا به امضاي طرفين رسيده، سهم ايران تا حدودي كاهش خواهديافت و به چيزي در حدود ١٥درصد درياي خزر خواهد رسيد. البته باتوجه به اينكه به هر حال هنوز مذاكرات درباره سهم كشورها از درياي خزر به پايان نرسيده و قرار است، اين مسائل در آينده تعيين‌تكليف شود، همچنان ممكن است شاهد تغييراتي در اين سهميه‌بندي‌ها باشيم.

با نزديك شدن به ساعات پاياني روز، البته اين مباحث در فضاي مجازي پايان نيافت و همچنان برخي كاربران نسبت به تنزل سهم ايران در جريان امضاي كنوانسيون رژيم حقوقي درياي خزر پافشاري كرده و گروهي ديگر نيز تاكيد داشتند كه اين سهم همچون گذشته ثابت خواهد ماند. در اين ميان اما حسن روحاني رييس‌جمهوري اسلامي ايران و ولاديمير پوتين رييس‌جمهوري فدراسيون روسيه با يكديگر ديدار كرده و همكاري‌هاي مشترك اين دو قدرت حاشيه درياي خزر در بزرگ‌ترين درياچه جهان را به نفع دو ملت ايران و روس ارزيابي كردند.

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
منتشرشده در گزارش

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.